MINISTER
EDUKACJI NARODOWEJ
Katarzyna Hall
Warszawa, 11 kwietnia 2008 r.

Szanowni Państwo,
Dyrektorzy szkół, Nauczyciele, Wychowawcy

    W przededniu zbliżającej się 65 rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim chciałabym przypomnieć decyzję mojego poprzednika z 2004 r. (Pana Mirosława Sawickiego – ówczesnego Ministra Edukacji Narodowej), który biorąc pod uwagę wydarzenia związane z historią II Wojny Światowej, zdecydował, iż Dzień Pamięci o Holokauście i przeciwdziałaniu zbrodniom przeciwko ludzkości obchodzony będzie w polskich szkołach w dniu 19 kwietnia – w rocznicę wybuchu powstania w getcie warszawskim. Data ta pozwala na podkreślenie w czasie obchodów nie tylko pamięci o tragedii i ofiarach Holokaustu, ale również możliwości przeciwstawiania się zbrodniom przeciwko ludzkości.

    W niektórych krajach Dni Pamięci o Holokauście obchodzone są już od wielu lat i mają długą tradycję, podczas gdy w innych państwach obchodzone są od niedawna, m. in na podstawie następujących zobowiązań:

    W styczniu 2000 r. 46 rządów podpisało Deklarację Sztokholmską zatwierdzoną przez Sztokholmskie Forum ds. Holokaustu. Dokument ten stwierdza, że: "Holokaust (Shoah) w sposób fundamentalny podważył zasady, na których oparta jest cywilizacja. Bezprecedensowy mechanizm Holokaustu będzie zawsze niósł uniwersalne przesłanie. […] Czujemy się zobowiązani upamiętnić ofiary Holokaustu, jak też oddać cześć tym, którzy się Holokaustowi sprzeciwili. Będziemy popierać odpowiednie formy upamiętnienia Holokaustu, łącznie z wprowadzeniem Dnia Pamięci o Holokauście w naszych krajach".

    W październiku 2000 r. w Krakowie europejscy ministrowie edukacji państw członkowskich Rady Europy przyjęli deklarację, w której zobowiązali się do wprowadzenia do szkół Dnia Pamięci o Holokauście i przeciwdziałaniu zbrodniom przeciwko ludzkości, wybór dnia pozostawiając decyzji państwom członkowskim, zalecając jednocześnie, by wybrana data obchodów nawiązywała do wydarzeń historycznych danego państwa.

    Z kolei w czasie 60 Sesji Plenarnej Zgromadzenia Ogólnego w listopadzie 2005 r. Organizacja Narodów Zjednoczonych zdecydowała o ustanowieniu dnia 27 stycznia Międzynarodowym Dniem Pamięci Ofiar Holokaustu i zobowiązała państwa członkowskie do opracowania programów edukacyjnych mających na celu przekazanie pamięci o tej tragedii przyszłym pokoleniom.

    W 1951 r. rząd Izraela ustanowił datę związaną z Yom HaShoah. Yom HaShoah Ve-Hagevurah (z hebrajskiego) oznacza Dzień Pamięci Ofiar i Bohaterów Holokaustu. Przypada na 27 dzień miesiąca nisan kalendarza hebrajskiego. Data ta (19 kwietnia) upamiętnia wybuch powstania w Getcie Warszawskim w 1943 r. W całym kraju ku czci ofiar Holokaustu przez 2 minuty rozbrzmiewa dźwięk syren a miejsca rozrywki takie jak: teatry, kluby taneczne, restauracje i kawiarnie są tego dnia zamknięte. Dzień ten jest upamiętniany również w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, a także przez społeczności żydowskie na całym świecie.

Szanowni Państwo,

    Wzorem lat ubiegłych, serdecznie zapraszam wszystkie szkoły do udziału w ogólnopolskim konkursie i przeglądzie prac literackich organizowanym pod moim patronatem przez Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli i Stowarzyszenie "Dzieci Holocaustu" w Polsce w ramach programu "Pamięć dla przyszłości". Pozostawiając decyzji dyrektorów szkół formę obchodów Dnia Pamięci o Holokauście zachęcam, by tegoroczne obchody dotyczyły zagadnień związanych z tematem "Inny nie znaczy Obcy – od niechęci do akceptacji". Prace literackie uczniów poświęcone problemowi "Spotkanie z Innym" będą wówczas ich elementem.

    Szereg materiałów pedagogicznych dotyczących problematyki edukacji o Holokauście, prezentacji multimedialnych i środków dydaktycznych znajdziecie Państwo na stronach internetowych krajowych i międzynarodowych stowarzyszeń i organizacji, które profesjonalnie zajmują się tą tematyką.1)

    Wszyscy zdajemy sobie sprawę z odpowiedzialności, jaka spoczywa na nas, by zachować i przekazać przyszłym pokoleniom pamięć o Holokauście i zbrodniach ludobójstwa. Cytując przesłanie ocalonego z Zagłady Haima Ginot, wyrażam przekonanie, iż razem podejmiemy się tego zadania.

    "Drogi Nauczycielu,

Należę do ocalonych, którzy przeżyli obóz koncentracyjny. Moje oczy widziały to, czego żaden człowiek nie powinien być świadkiem: komory gazowe zbudowane przez uczonych inżynierów; dzieci zatrute przez wykształconych lekarzy; niemowlęta zabite przez wyszkolonych pielęgniarzy; kobiety i dzieci rozstrzelane przez absolwentów szkół średnich i wyższych.

    Tak więc powątpiewam w edukację.

    Dlatego proszę: pomóżcie Waszym uczniom stać się ludźmi. Nie dopuśćcie, by efektem Waszych wysiłków były uczone potwory, wykwalifikowani psychopaci, wykształceni Eichmannowie. Czytanie, pisanie i arytmetyka są ważne, tylko wtedy jednak, gdy służą one temu, by nasze dzieci stały się ludźmi".

    Wyrażam przekonanie, iż zainicjowane przez Państwa projekty edukacyjne związane z upamiętnieniem 65 rocznicy wybuchu powstania w getcie warszawskim, które stało się symbolem walki i męczeństwa Żydów polskich, będą miały charakter długofalowych programów edukacyjnych angażujących uczniów, nauczycieli, rodziców i przedstawicieli społeczności lokalnych.

Z poważaniem,

Katarzyna Hall


1) Zachęcam Państwa do odwiedzenia m.in. wskazanych poniżej stron internetowych:
  1. Żydzi w Polsce. Ocalić od zapomnienia - uczyć dla przyszłości: www.zydziwpolsce.edu.pl/
  2. Stowarzyszenie "Dzieci Holocaustu" w Polsce: www.dzieciholocaustu.org.pl
  3. Fundacja SHALOM: http://www.shalom.org.pl/
  4. Żydowski Instytut Historyczny: www.jewishinstitute.org.pl
  5. Centrum Badań nad Zagładą Żydów: www.holocaustresearch.pl
  6. Muzeum Historii Żydów Polskich: www.jewishmuseum.org.pl
  7. Yad Vashem: www.yadvashem.org
  8. Rada Europy - projekt "Nauczanie Pamięci": http://www.coe.int/t/e/cultural_co-operation/education/Remembrance/Default.asp#TopOfPage