Edukacja młodzieży
Zatrudnienie
Uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym
Czas wolny, kultura, sport, turystyka
Zdrowie i profilaktyka

Cel strategiczny 1 Tworzenie i wyrównywanie szans rozwoju, samorealizacja młodego pokolenia
Cel strategiczny 2 Stwarzanie szans dla rozwoju własnej aktywności młodego pokolenia
Cel strategiczny 3 Przeciwdziałanie marginalizacji młodego pokolenia
Cel strategiczny 4 Rozwijanie międzynarodowej współpracy młodzieży
Cel strategiczny 5 Zbudowanie systemu informacji młodzieżowej
Cel strategiczny 6 Kształcenie i doskonalenie zawodowe dorosłych pracujących z młodzieżą

I. WPROWADZENIE

Polityka młodzieżowa Polski wyraża się w wielu uregulowaniach prawnych odnoszących się do młodzieży, zawartych w Konstytucji RP oraz w przepisach dotyczących szkolnictwa, opieki socjalnej, obrony państwa, zatrudniania i walki z bezrobociem, warunków życia dzieci w rodzinach, opieki zdrowotnej, przeciwdziałania przestępczości, narkomanii i alkoholizmowi oraz wielu innych.
Rozszerzenie uregulowań prawnych, a także to, że sprawami młodzieży zajmuje się wiele instytucji państwowych, samorządowych i organizacji pozarządowych spowodowało, iż powstała konieczność określenia warunków do koordynacji tych działań. Stanowi to podstawową przyczynę do stworzenia Strategii Państwa dla Młodzieży.

W roku 1985 Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych uchwaliło komplet rekomendacji, które stały się dla wielu krajów impulsem do podjęcia prac nad narodowymi politykami dla młodzieży. Strategie krajów europejskich wobec młodzieży czerpią inspirację z Rezolucji 98(6) Rady Europy wydanej 16 kwietnia 1998 roku oraz z Białej Księgi Młodzieży, opublikowanej w roku 2001 przez Komisję Europejską.

Polityka młodzieżowa uznawana jest w krajach europejskich za międzyresortową, zintegrowaną politykę wobec młodych ludzi, wywodzącą się z ich potrzeb. Celem polityki młodzieżowej jest stworzenie odpowiednich warunków bytowych dla młodych ludzi, umożliwienie im uczestnictwa w życiu publicznym, udziału w życiu społecznym, kulturalnym i politycznym na równi z innymi grupami społecznymi.

Podstawą prowadzenia polityki wobec młodzieży, zintegrowanej z innymi politykami państwa (polityką edukacyjną, zatrudnienia, społeczną, rodzinną itd.), jest zagwarantowanie odpowiednich środków finansowych na jej realizację, jak również przygotowanie propozycji odpowiednich rozwiązań prawnych. Polityka młodzieżowa powinna być spójna z narodowymi planami działań wobec dzieci, które odwołują się do Konwencji Praw Dziecka. Strategie europejskie skierowane do młodzieży odnoszą się do takich dziedzin funkcjonowania państwa jak - uczestnictwo młodych ludzi w życiu publicznym, opieka socjalna, rynek pracy, współpraca międzynarodowa, profilaktyka i przeciwdziałanie marginalizacji społecznej, opieka zdrowotna, edukacja formalna i nieformalna, informacja. Wybór priorytetów spośród tych zagadnień zależy od potrzeb i możliwości poszczególnych państw.

Strategia państwa dla młodzieży ma pozwolić młodym ludziom na realizację ich planów życiowych - indywidualnych i grupowych oraz pomóc w znalezieniu swojego miejsca w społeczeństwie. Powinna mieścić się w ramach dialogu międzypokoleniowego, ale i uwzględniać specyficzne potrzeby młodych. W szczególności państwo powinno otoczyć opieką młodzież z grup ryzyka.

Formułując cele polityki młodzieżowej przyjęto, że dotyczy ona grupy społecznej w wieku 15 - 25 lat. Młodzież ta, to nastolatki i młodzi dorośli, uczniowie i studenci, pracujący i bezrobotni, ludzie, którzy założyli już rodziny i samotne matki, osoby pełnosprawne i z określonymi typami niepełnosprawności, młodzi, którzy weszli w konflikt z prawem lub wymagający działań resocjalizacyjnych czy profilaktycznych, osoby o różnym statusie materialnym, mieszkające w miastach i na wsi, aktywnie działające w życiu publicznym bądĽ bierne. Zróżnicowanie młodzieży powoduje, że jej potrzeby i oczekiwania wobec polityki państwa nie są jednorodne, a niezbędna w pewnych sferach pomoc państwa musi być precyzyjnie adresowana.¹

W naszym kraju żyje 6 440 700 ludzi w wieku 15 - 241 lat, co stanowi 16,8 % ogółu ludności. Polityka młodzieżowa Polski wyraża się w wielu uregulowaniach prawnych odnoszących się do młodzieży. Istnieje jednak potrzeba stworzenia warunków do koordynacji działań rządu, instytucji pracujących na rzecz młodzieży, organizacji pozarządowych w tym młodzieżowych. Działania te muszą być realizowane na poziomie centralnym, regionalnym i lokalnym. Dzięki tym działaniom oczekuje się poprawy sytuacji młodego pokolenia szczególnie w zakresie uczestnictwa w rynku pracy, aktywności w życiu społecznym i publicznym.

Wyrównywanie szans rozwoju młodego pokolenia to główny cel strategii państwa dla młodzieży. Fundamentalne znaczenie ma również tworzenie warunków do samorealizacji młodzieży i wyzwalania jej aktywności społecznej. Istotnym celem strategii winno się również stać jak najlepsze wykorzystanie możliwości wynikających z przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Sformułowana w tym dokumencie strategia państwa dla młodzieży jest wynikiem kompromisu pomiędzy: wnioskami zawartymi w diagnozie przygotowanej przez Zespół Ekspertów MENiS, zadaniami państwa powstałymi w procesie akcesji do UE, postulatami środowisk młodzieżowych konsultujących projekt oraz istniejącymi uwarunkowaniami ekonomicznymi, społecznymi i politycznymi.

II. DIAGNOZA I WYNIKAJĄCE Z NIEJ WYZWANIA

Inspiracją do podjęcia prac nad Strategią Państwa dla Młodzieży były prowadzone przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu w roku 2002 konsultacje Białej Księgi Komisji Europejskiej - Nowe impulsy dla młodzieży europejskiej. W trakcie dyskusji określono w jakich sferach życia rząd powinien podejmować działania na rzecz młodzieży. Wskazano edukację, zatrudnienie, uczestnictwo młodych ludzi w życiu publicznym.

Minister Edukacji Narodowej i Sportu powołał zespół ekspertów. Zadaniem zespołu było uzupełnienie dotychczasowych efektów prac z młodzieżą o diagnozę opartą na badaniach przeprowadzonych przez różne instytucje w kraju. Powstał w ten sposób dokument Ľródłowy pt. Biała Księga Polskiej Młodzieży.
W przyszłości będzie on na bieżąco aktualizowany. Będzie miał charakter materiału Ľródłowego dla wszystkich przedsięwzięć i projektów realizowanych w ramach Strategii.

Zespół ekspertów, w toku konsultacji z młodzieżą i przedstawicielami administracji rządowej określił sfery funkcjonowania państwa, które powinny stać się obszarami objętymi Strategią. Ostatecznie wybrano 5 kluczowych zagadnień stanowiących kanwę Strategii Państwa dla Młodzieży. Są to następujące zagadnienia:

1. Edukacja młodzieży
Podstawowym celem strategicznym państwa jest dążenie do coraz wyższej jakości i powszechności kształcenia. Współczynnik skolaryzacji w szkołach średnich, kształcących młodzież w wieku 15 -18 lat, w roku szkolnym 2000/2001 wynosił 90,1%. W porównaniu z krajami Unii Europejskiej w Polsce współczynniki skolaryzacji odnoszące się do poszczególnych grup wiekowych są dość wysokie. Największy wzrost współczynników skolaryzacji ma miejsce w przypadku szkół wyższych.

Konieczna jest poprawa jakości kształcenia w szkołach wiejskich i szkołach zawodowych. Dotyczy to zarówno warunków nauczania, jak i stopnia wyposażenia szkół. W liceach ogólnokształcących 90,6% uczniów uczy się języka angielskiego, w średnich zawodowych 54,6%, a w zasadniczych szkołach zawodowych tylko 12%. Należy podjąć działania upowszechniające nauczanie języków obcych, szczególnie języka angielskiego, w zasadniczych szkołach zawodowych. Obowiązkiem, który został przypisany państwu w dziedzinie edukacji, jest przygotowanie młodzieży do dorosłego życia, a szczególnie do życia zawodowego. Istnieje potrzeba powiązania kształcenia z potrzebami rynku pracy oraz rozbudzanie w młodzieży motywacji do ustawicznej nauki i przygotowywania się do życia w zmieniającym się świecie.

Podjęto już działania mające na celu zwiększenie możliwości dostępu do wyższych szczebli kształcenia dla młodzieży wiejskiej, tworzenia warunków do kształcenia ustawicznego i kształcenia na odległość.²

W świetle danych GUS, możliwości uprawiania sportu w szkołach nie są zadowalające. Brakuje nowoczesnych obiektów sportowych, z których mogą korzystać uczniowie. Wspomaganie rozwoju intelektualnego młodzieży powinno iść w parze z dbałością o rozwój fizyczny. Stąd też, należy rozwijać infrastrukturę sportową w całym kraju. Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu realizuje przedsięwzięcia z tym związane.³

Od państwa oczekuje się wdrożenia polityki zatrudnienia młodych ludzi nie tylko skierowanej do absolwentów, ale również do całej populacji młodzieży. Szczególnej uwadze poleca się młodzież przebywającą poza systemem edukacji i pracy oraz młodzież przebywającą na długotrwałym bezrobociu.

Jednym z problemów młodych jest brak wiary w poprawę sytuacji na rynku pracy, co obniża aktywność młodzieży, np. do tworzenia własnych miejsc pracy, a także nasila postawy migracyjne lub bierne. Ważne jest, aby obok programów „pomocowych” promować przedsiębiorczość, tworzyć nowe miejsca pracy, zachęcać pracodawców i pracowników do elastycznych form zatrudniania młodych ludzi oraz wspierać formy umożliwiające zdobywanie doświadczeń na rynku pracy.

3. Uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym
Budowanie społeczeństwa obywatelskiego to tworzenie warunków do udziału obywateli w jego życiu. Możliwość wypowiadania opinii, podejmowania przez młodych ludzi decyzji w sprawach ich dotyczących, czy też społeczności, w której żyją, to ważny element procesu kształtowania aktywnych postaw obywatelskich. Należy zachęcać młodzież do uczestniczenia w procesie podejmowania decyzji na różnych szczeblach zarządzania społecznością i państwem, ze szczególnym uwzględnieniem społeczności lokalnych. Stworzenie możliwości stałych konsultacji z młodzieżą na temat ważnych społecznie problemów to zadanie dla administracji państwowej i samorządów terytorialnych. Dotyczy to młodzieży zrzeszonej, jak również nie zrzeszonej w organizacjach. W roku 1999 przynależność do organizacji zadeklarowało 23,1% młodzieży w wieku 12-19 lat. Z tego do organizacji sportowych należy - 29,8%, 15,1% - bierze udział w zajęciach artystycznych, 12,1% - w zajęciach samokształceniowych, harcerzami jest (ZHP, ZHR) - 10,9%, w radach uczniowskich i samorządzie szkolnym działa - 8,8%, organizacje religijne zrzeszają - 7,4%, kluby hobbystów - 5,1%, organizacje ekologiczne - 6,0%, krajoznawcze - 3,5%, kluby kibiców - 0,5%. Istnieje potrzeba stworzenia warunków do rozwoju uczestnictwa młodzieży w życiu społecznym i publicznym. Należy wykorzystać zainteresowanie młodzieży przynależnością do organizacji sportowych i rozwijać sport powszechny. Dla skutecznego uczestniczenia w procesie decyzyjnym ważny jest dostęp do informacji i umiejętność korzystania z nowoczesnych technologii komunikacyjnych. Poza istniejącym portalem Eurodesk⁴ należy rozbudowywać krajową sieć informacji młodzieżowej.

4. Czas wolny, kultura, sport, turystyka
Organizowanie czasu wolnego młodzieży powinno wynikać z diagnozy potrzeb zgłaszanych przez młodzież, wychowawców i rodziców. Dane dotyczące uczestnictwa młodzieży w życiu publicznym i społecznym wskazują pośrednio na zbyt małe wykorzystanie czasu wolnego w celu stwarzania możliwości rozwoju intelektualnego, fizycznego i emocjonalnego tej grupy społecznej. W 1999 roku na wakacje nie wyjechało 21,2% i jest to wielkość rosnąca. Należy podjąć działania na rzecz zwiększenia dostępu do wypoczynku w miejscu zamieszkania oraz w formach wyjazdowych.

Przejście z dotychczas stosowanego sposobu organizowania czasu wolnego do powszechnie znanego i akceptowanego w Europie modelu animowania czasu wolnego młodzieży, to kolejne wyzwanie dla państwa. Wiąże się to z koniecznością rozszerzenia grupy adresatów zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych (a w szczególności w kulturze i turystyce) o młodzież z problemami społecznymi.
W turystyce młodzieżowej odbijają się trendy różnicujące społeczeństwo. Następuje komercjalizacja wypoczynku i turystyki. Należy wspomagać organizacje i instytucje, które organizują wyjazdy wakacyjne i ferie młodzieży, a także turystykę rodzinną.
Z istniejących danych dotyczących uczestnictwa młodzieży w kulturze wynika, że na terenach wiejskich bardziej niż w miastach brak jest odpowiedniej infrastruktury, oferty zgodnej z potrzebami. Nasila się komercjalizacja kultury, przy jednoczesnym braku systemowych rozwiązań w polityce kulturalnej wobec młodzieży. Koniecznym jest także wyrównywanie kompetencji kulturowych młodzieży wiejskiej, zaniedbanej i niepełnosprawnej. Nie można także zapominać o promocji talentów i twórczości młodzieżowej.

Jak wynika z danych statystycznych, młodzież najchętniej w czasie wolnym wybiera zajęcia sportowe. Należy rozwijać organizowanie czasu wolnego młodzieży przez sport, mając na uwadze, że jest on jednym z instrumentów edukacji. Młodzi sportowcy narażeni są na niedozwolone działania ludzi, którzy wypaczają ideę sportu (doping, handel młodymi zawodnikami). Należy stworzyć rozwiązania systemowe, które będp zapobiegać tego rodzaju poczynaniom.

5. Zdrowie i profilaktyka
Stan zdrowia młodzieży polskiej nie odbiega od stanu zdrowia przeciętnego młodego Europejczyka. Jednakże system opieki zdrowotnej nad uczniem i studentem wymaga systematycznego doskonalenia.
Kolejne ważne zadanie to promocja wśród młodzieży zdrowego stylu życia, wolnego od uzależnień. W Polsce obniża się granica wieku, w którym młodzież sięga po pierwszego papierosa czy pierwszy kieliszek alkoholu, wzrasta liczba młodzieży nadużywajpcej picia alkoholu oraz zwiększa się liczba młodych osób, a szczególnie dziewcząt i młodych kobiet palących tytoń. Rośnie zagrożenie narkotykami (niemal co trzeci badany student próbował narkotyków). Wśród młodzieży niska jest świadomość zagrożenia HIV oraz niezbędne jest prowadzenie właściwej edukacji seksualnej.

Profilaktyka zdrowotna powinna być ściśle powiżązana ze wspomaganiem przez państwo rozwoju wychowania fizycznego i sportu powszechnego.

III. METODA OTWARTEJ KOORDYNACJI

Działania w wymienionych wyżej obszarach powinny być realizowane przy użyciu skutecznej metody, która pozwoli na zrealizowanie celów strategicznych. Kraje Unii Europejskiej, dla potrzeb polityki młodzieżowej, przyjęły metodę otwartej koordynacji. Metoda ta polega na tym, że administracja państwowa, organizacje pozarządowe, w tym młodzieżowe, instytucje pracujące na rzecz młodzieży i młodzież współpracują ze sobą. Następuje systematyczna wymiana informacji i doświadczeń oraz wspólne określanie kierunków działań. W prowadzeniu działań na rzecz młodzieży i przy zastosowaniu metody otwartej koordynacji istotne jest prowadzenie systematycznych badań określających potrzeby środowiska młodzieżowego. W Polsce należy również zastosować metodę otwartej koordynacji w zakresie wdrażania w życie Strategii Państwa dla Młodzieży. Zapewni to lepszą realizację postawionych celów i racjonalniejsze wykorzystanie środków finansowych.

IV. CELE STRATEGII PAŃSTWA DLA MŁODZIEŻY

Strategia Państwa dla Młodzieży, jak przyjęto w trakcie prowadzonych konsultacji, dotyczy wskazanych wyżej obszarów życia. Dzięki prowadzeniu różnorodnych działań na rzecz młodzieży oczekuje się w ciągu najbliższych 10 lat, że młodzi ludzie, którzy z racji warunków zdrowotnych czy społecznych muszą być otoczeni opieką państwa, będą mieli równe szanse na starcie w dorosłe życie. Potencjał intelektualny, zdobyte kwalifikacje i doświadczenia młodzieży będą mogły być należycie spożytkowane w społeczeństwie obywatelskim opartym na wiedzy. Wdrożenie Strategii ma pozwolić młodym ludziom na prowadzenie satysfakcjonującego życia zawodowego, społecznego i osobistego. Ma również zapewnić warunki ku temu, by każdy młody człowiek był samodzielny i gotowy na pokonywanie trudności bytowych. Zadaniem Strategii jest zwalczenie alienacji społecznych, podniesienie świadomości prozdrowotnej i zapobieganie marginalizacji społecznej. Zrealizowanie postawionych celów strategicznych ma doprowadzić do podniesienia poziomu uczestnictwa młodzieży w kulturze.

Dzięki decyzji o przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej przed młodzieżą otwierają się nowe możliwości. Strategia Państwa dla Młodzieży ma przyczynić się do ich maksymalnego wykorzystania.

Powodzenie w realizacji celów strategicznych w dużej mierze zależy od tego, w jaki sposób podjęte zostaną działania na rzecz młodzieży. Konieczne jest przygotowanie do realizacji tych działań ludzi dorosłych, którzy pracują z młodzieżą.

Cele strategiczne polityki młodzieżowej są wynikiem diagnozy postawionej przez zespół ekspertów powołany przez Ministra Edukacji Narodowej i Sportu, dyskusji prowadzonej z przedstawicielami administracji rządowej, organizacji młodzieżowych oraz analizy polityk młodzieżowych państw Unii Europejskiej i kandydujących do Unii Europejskiej. Podstawą tworzenia Strategii Państwa dla Młodzieży były także wskazania wynikające z dokumentów Rady Europy i Unii Europejskiej.

Cel strategiczny 1

TWORZENIE I WYRÓWNYWANIE SZANS ROZWOJU, SAMOREALIZACJA MŁODEGO POKOLENIA

Zadaniem Strategii Państwa dla Młodzieży jest tworzenie warunków, które umożliwią młodym ludziom z różnych środowisk jednakowy start w dorosłe życie. Jak wynika z przeprowadzonej przez zespół ekspertów diagnozy szczególną opieką państwo musi otoczyć młodzież pochodzącą z terenów wiejskich, młodzież niepełnosprawną, młodzież zamieszkałą na terenach zagrożonych szczególnym bezrobociem, młodzież ze środowisk narażonych na marginalizację społeczną. Najistotniejszym zagadnieniem związanym z wyrównywaniem szans jest edukacja młodego pokolenia. Młodzież, która zdobędzie odpowiednie wykształcenie, może konkurować na rynku pracy.

Metody realizacji celu:

• ukończenie przebudowy systemu edukacji tak, by stworzył on możliwość powszechnego dostępu wszystkim zainteresowanym kształceniem i podnoszeniem kwalifikacji, w szczególności w odniesieniu do:
  • młodzieży wiejskiej,
  • młodzieży niepełnosprawnej,
  • młodzieży kończącej szkoły zawodowe,

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Opracowanie programów wspierania edukacji młodzieży niepełnosprawnej	2004	MENiS
  2.	Stworzenie podstaw prawnych do prawidłowego zorganizowania kształcenia na odległość	w trakcie realizacji	MENiS
  3.	Przygotowanie nowych rozwiązań dotyczących kształcenia młodzieży z Ochotniczych Hufców Pracy	2004	MENiS

  
  
  
• wyrównanie szans edukacyjnych młodzieży w dostępie do edukacji:
  • podnoszenie współczynnika skolaryzacji,
  • upowszechnianie dostępu do nauki języków obcych,
  • upowszechnianie edukacji informatycznej,
  • rozbudowa systemu kształcenia ustawicznego,
  • upowszechnianie kształcenia na odległość,
  
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Poszerzanie oferty edukacyjnej związanej z nauką języków obcych w ramach czasu wolnego dla młodzieży z różnych środowisk społecznych	2003-2004	MENiS, organizacje pozarządowe, fundacje działające na rzecz młodzieży, jednostki samorządu terytorialnego
  2.	Promowanie projektów edukacyjnych umożliwiających uczestnictwo młodzieży z różnych środowisk w ramach zlecania zadań państwowych jednostkom nie zaliczonym do sektora finansów publicznych (szczególnie w zakresie wypoczynku młodzieży)	2003-2004	MENiS, organizacje pozarządowe, jednostki samorządu terytorialnego
  3.	Opracowanie ogólnopolskiego programu rządowego na rzecz społeczności romskiej z uwzględnieniem pomocy młodzieży kontynuującej naukę po ukończeniu szkoły średniej	2003/2004	MSWiA, MENiS
  4.	Opracowanie programu wyrównywania szans edukacyjnych młodzieży z terenów wiejskich (pod nazwą "Janko Muzykant")	2004	MENiS
  5.	Opracowanie i wdrożenie zintegrowanych procedur i metod służących ocenie wartości rezultatów kształcenia - system potwierdzania kwalifikacji w kształceniu nieformalnym	2005-2008	MENiS
  6.	Wyposażenie wszystkich liceów ogólnokształcących w pracownie komputerowe, unowocześnienie sieci lokalnej w szkołach posiadających pracownie komputerowe i dołączenie do internetu liceów, które nie są jeszcze dołączone; utworzenie w bibliotekach, do końca 2004 roku,5 centrów informacji multimedialnej i internetowej	w trakcie realizacji	MENiS
  7.	Wyposażenie liceów profilowanych, i średnich szkół zawodowych w pracownie komputerowe, unowocześnienie sieci lokalnej i dołączenie do Internetu, szkół które nie są jeszcze dołączone; utworzenie w bibliotekach, do końca 2004 roku,6 centrów informacji multimedialnej i internetowej	w trakcie realizacji	MENiS
  8.	Utworzenie we wszystkich bibliotekach szkół średnich multimedialnych centrów informacji7	w trakcie realizacji	MENiS
  9.	Internet szerokopasmowy dla szkół - zapewnienie wszystkim szkołom szerokopasmowego dostępu do internetu, łącznie ze środkami na jego wykorzystywanie, w ilości pokrywającej zapotrzebowanie wynikające z nauczania i zajęć pozalekcyjnych8	w trakcie realizacji	MENiS, jednostki samorządu terytorialnego, URTiP (jako element współpracy z operatorami)
  10.	Budowa bazy zasobów edukacyjnych: - tematycznych portali edukacyjnych, - elektronicznych bibliotek wirtualnych, - serwerów z materiałami edukacyjnymi (pierwsze efekty w 2003 r.), - tworzenie multimedialnych aplikacji edukacyjnych9	w trakcie realizacji	MENiS
  11.	Nauczanie na odległość - wspieranie programów pozwalających na wyrównywanie szans edukacyjnych młodzieży niezależnie od pochodzenia w celu zmniejszenia bezrobocia oraz zmiany zawodu i podnoszenia umiejętności zawodowych10	2003-2004	MENiS

  
  
  
• wzmacnianie powiązań edukacji młodzieży (zwłaszcza zawodowej) z potrzebami rynku pracy, systemem doradztwa w zakresie wyboru dróg edukacyjnych i doradztwa zawodowego,




lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
1.	Przygotowanie koncepcji umożliwiającej wszystkim uczniom dostępność i powszechność usług w zakresie doradztwa szkolnego	2003	MENiS
2.	Stworzenie ogólnopolskiej sieci młodzieżowych centrów kariery prowadzących poradnictwo zawodowe i pośrednictwo pracy dla młodzieży	2004	MGPiPS, Ochotnicze Hufce Pracy, MENiS
3.	Systematyczne wspieranie rozwoju ogólnopolskiej sieci biur karier, w tym dla osób niepełnosprawnych, prowadzonych przez szkoły wyższe	2003	MENiS
4.	Wdrożenie i upowszechnianie systemu prognozowania popytu na pracę według kwalifikacji w Polsce	2005	RCSS, MGPiPS, MENiS, GUS




• opracowanie we współpracy z organizacjami pozarządowymi, w tym młodzieżowymi, programów przeciwdziałania bezrobociu młodzieży uwzględniających jej zróżnicowaną sytuację (uczniowie, absolwenci szkół, studenci, młodzież wiejska, młodzież niepełnosprawna, młodzież z regionów zaniedbanych i ubogich środowisk, młodzież poza systemem edukacji i pracy),




lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
1.	Sformułowanie celów polityki zatrudnienia młodzieży na 10 lat w przygotowywanym Narodowym Planie Działania na Rzecz Zatrudnienia	2003	MGPiPS
2.	Promocja i wspieranie przedsiębiorczości	w trakcie realizacji	MGPiPS, samorządy terytorialne, organizacje pozarządowe
3.	Stałe doskonalenie i rozszerzenie programu Pierwsza praca na całą populację młodzieży	2003	MGPiPS
4.	Systematyczne upowszechnianie programów na rzecz aktywizacji zawodowej i promocji przedsiębiorczości w środowisku wiejskim	2003- 2004	MGPiPS, MRiRW Ochotnicze Hufce Pracy, samorządy terytorialne
5.	Upowszechnianie programów na rzecz aktywizacji zawodowej młodzieży niepełnosprawnej	2004	MENiS, pracodawcy, samorządy terytorialne
6.	Upowszechnianie elastycznych form zatrudnienia młodych ludzi	2003	MGPiPS
7.	Wspieranie różnorodnych form zdobywania doświadczeń na rynku pracy	2003-2004	MGPiPS
8.	Opracowanie systemu monitorowania indywidualnych dróg zawodowych młodych ludzi	2004	MGPiPS
9.	Stworzenie dostępnego systemu informacji o sytuacji na rynku pracy i efektywnych programach dla młodzieży	2003-2004	MGPiPS, MENiS




• tworzenie warunków do samodzielności młodych ludzi w sferze warunków bytowych,




lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
1.	Upowszechnienie systemów kredytów studenckich oraz systematyczne doskonalenie funkcjonujących form pomocy materialnej młodzieży	2004 - 2005	MENiS, MGPiPS
2.	Opracowanie koncepcji pomocy rodzinom zakładanym przez młodych ludzi, zbieżnej z polityką rodzinną państwa	2005-2006	MGPiPS, fundacje, organizacje pozarządowe, samorządy terytorialne
3.	Podjęcie systemowych rozwiązań wyrównujących start życiowy młodzieży wychowanej w rodzinach problemowych oraz w opiece zastępczej	2003	MGPiPS, fundacje, samorządy terytorialne
4.	Przeciwdziałanie powielaniu przez młodzież niepożądanych postaw społecznych, takich jak bierność, w rozwiązywaniu swoich problemów życiowych (nawyk korzystania ze środków pomocy społecznej, itp.)	2003	MGPiPS, MENiS, organizacje pozarządowe, samorządy terytorialne

Cel strategiczny 2

STWARZANIE SZANS DLA ROZWOJU WŁASNEJ AKTYWNOŚCI MŁODEGO POKOLENIA

Uczestnictwo młodzieży w życiu publicznym i społecznym jest konieczne dla rozwoju państwa obywatelskiego. Aktywność młodzieży na forum publicznym to także klucz do póĽniejszej zawodowej aktywności młodych ludzi. Należy wspierać organizacje młodzieżowe i istniejące nieformalne grupy młodzieży. Państwo powinno pełnić rolę pomocniczą względem grup młodzieży, pozwalając na własną aktywność - państwo powinno być animatorem działań, a nie ich organizatorem. Stwarzanie szans dla rozwoju własnej aktywności dotyczy młodych ludzi, którym państwo powinno umożliwić równe szanse, jak i młodzieży, która takiej pomocy państwa nie potrzebuje.

• ustalenie roli organizacji młodzieżowych w systemie wychowania
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Przygotowanie podstaw prawnych do funkcjonowania narodowej rady młodzieży	2003	MENiS, organizacje młodzieżowe
  2.	Przygotowanie przepisów prawnych wspomagających funkcjonowanie organizacji młodzieżowych i grup nieformalnych	2003	MENiS organizacje młodzieżowe
  3.	Opracowanie systemu współpracy organizacji pozarządowych, samorządów, szkół lub placówek oświatowo-wychowawczych	2003- 2004	MENiS, organizacje pozarządowe, samorządy terytorialne
  4.	Opracowanie koncepcji pomocy organizacjom młodzieżowym w utrzymaniu bazy	2003-2004	MENiS

  
  
  
• wspieranie uczestnictwa młodzieży w życiu publicznym i społecznym, poprzez:
  - tworzenie warunków do funkcjonowania przedstawicielstw młodzieżowych na różnych poziomach administracyjnych kraju,
  - wspieranie samorządności uczniowskiej i innych form aktywnej edukacji do współtworzenia społeczeństwa obywatelskiego
  
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Przygotowanie podstaw prawnych do funkcjonowania przedstawicielstw młodzieżowych na poziomie krajowym, wojewódzkim i lokalnym	2003- 2004	MENiS, org. młodzieżowe, samorządy terytorialne
  2.	Opracowanie programu działań wspierających wychowanie do społeczeństwa obywatelskiego	2004	MENiS, samorządy terytorialne
  3.	Podjęcie działań mających na celu określenie problematyki wspierania uczestnictwa młodzieży w życiu publicznym i społecznym jako odrębnego zlecanego zadania państwowego	2003	MENiS
  4.	Stworzenie warunków do realizowania przez samorządy gminne działań mających na celu promowanie idei samorządu lokalnego wśród młodzieży (zadanie ustawowe - ust. o sam. gminnym)	2003-2004	MENiS, MSWiA, samorządy gminne

  
  
  
• rozwój wolontariatu młodzieżowego,
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Stworzenie bazy danych o wolontariacie młodzieżowym w kraju i zagranicą	2004	MENiS
  2.	Upowszechnianie zagranicznych form wolontariatu młodzieżowego	2003	MENiS, Program Młodzież, "Polsko - Niemiecka Współpraca Młodzieży"

  
  
  
• rozwijanie programów międzynarodowej wymiany i współpracy młodzieży,
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Tworzenie (systemu) instrumentów i zasad umożliwiających preferencyjne finansowanie i dofinansowywanie wymiany międzynarodowej młodzieży niezamożnej (biednej) oraz grup uczniowskich zróżnicowanych pod względem statusu społecznego	2003-2004	MENiS
  2.	Stałe doskonalenie systemu dofinansowywania programów międzynarodowej współpracy i wymiany młodzieży	2003- 2004	MENiS, Program Młodzież, "Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży"
  3.	Opracowanie programu promocji kultury młodzieży mniejszości narodowych zamieszkałej w Polsce	2004	MENiS, MSWiA, MK, samorządy terytorialne, organizacje pozarządowe
  4.	Wprowadzenie suplementu do dyplomu	2004	MENiS

  
  
  
• wspieranie idei turystyki młodzieżowej (krajowej i zagranicznej),
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Opracowanie koncepcji wspierania turystyki organizowanej dla młodzieży i przez organizacje młodzieżowe	2004	MGPiPS
  2.	Opracowanie programu podnoszenia jakości bazy dla młodzieżowej turystyki krajowej	2004	MGPiPS
  3.	Opracowanie informatora o bazach turystycznych dostępnych dla młodzieży niepełnosprawnej	2003	MGPiPS, PFRON

  
  
  
• upowszechnianie aktywnego wypoczynku i nowych form organizacji czasu wolnego, dążenie do modelu animowania czasu wolnego, a nie jego organizowania,
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Opracowanie koncepcji animowania czasu wolnego młodzieży	2003-2004	MENiS, MK
  2.	Opracowanie koncepcji organizacji letniego wypoczynku dla dzieci z różnych środowisk	2003-2004	MENiS, MGPiPS, wojewodowie

  
  
  

Cel strategiczny 3
PRZECIWDZIAŁANIE MARGINALIZACJI MŁODEGO POKOLENIA

Młodzi ludzie coraz częściej sięgają po różne używki. Spada odsetek tych, którzy nigdy nie pili i nie palili, wzrastają odsetki mających kontakt z narkotykami. Pomoc instytucjonalna skierowana do młodzieży niepełnosprawnej zbyt często sprowadza się do pomocy materialnej. Wiele problemów społecznych sprzyja marginalizacji młodych ludzi. W ostatnich latach pojawiły się nowe zjawiska patologiczne takie, jak przestępczość transgraniczna, związana z seksbiznesem, narkobiznesem, działalnością gospodarczą. Wzrósł udział młodzieży w grupach szerzących nienawiść i agresję.

Metody realizacji celu:

• przebudowa systemu zajęć pozalekcyjnych, pozaszkolnych i profilaktyki realizowanej w szkole, określenie roli szkoły w procesie wychowania i opieki zdrowotnej nad uczniem i studentem,
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Tworzenie instrumentów pozwalających na poszerzenie poradnictwa pedagogiczno-psychologicznego o diagnozowanie zasobów rozwojowych	2003- 2004	MENiS
  2.	Stworzenie efektywnego systemu planowania i monitorowania przyznawanych środków publicznych na programy profilaktyczne	2004	MENiS, MZ, MK
  3.	Przygotowanie oferty zagospodarowania, powstającej w wyniku wchodzenia niżu demograficznego, pustej bazy szkolnej i zasobów kadry nauczycielskiej z ukierunkowaniem na czas wolny dzieci i młodzieży (szkoła lokalnym centrum wychowawczo-kulturalnym)	2004	MENiS, MK, samorządy terytorialne

  
  
  
• promocja zdrowego stylu życia,
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Doskonalenie funkcjonującego systemu opieki zdrowotnej nad młodzieżą	2003-2004	MZ, NFZ
  2.	Systematyczna ewaluacja i wzbogacanie oferty programów promujących zachowania prozdrowotne wśród młodzieży	2003-2004	MENiS, MZ

  
  
  
• uzupełnienie zadań placówek wychowania pozaszkolnego, instytucji kultury (wpisanie do ich statutów obligatoryjnego łączenia działalności kulturalno-oświatowej z wychowawczą i profilaktyczną),
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Opracowanie koncepcji wspierania placówek realizujących programy profilaktyczne	2004	MENiS, Rada Placówek Wychowania Pozaszkolnego
  2.	Opracowanie nowych, atrakcyjnych programów edukacyjnych "Przez sport i dla sportu" 11	2004-2005	MENiS

  
  
  
• wspieranie programów kulturalnych koncentrujących się na:
  - kulturze życia codziennego ( przeciwdziałanie barbaryzacji), kulturze tolerancji, współdziałania, współczucia,
  - rozwoju i wyrównywaniu kompetencji kulturowych młodzieży, w tym z grup defaworyzowanych,
  - integracji międzypokoleniowej, międzyśrodowiskowej, interregionalnej i międzynarodowej,
  - przygotowaniu do uczestnictwa w kulturze,
  - rozwoju talentów i twórczości młodzieżowej,
  
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Przeformułowanie i wdrożenie na nowych zasadach Międzyresortowego Programu Edukacji Kulturalnej	2004	MK, MENiS oraz pozostałe resorty
  2.	Uruchomienie programu Patronat artystyczny wspierającego edukację kulturalną młodzieży w szkołach, placówkach oświatowych i instytucjach kultury	2004	MENiS, MK
  3.	Opracowanie programu kształtującego nabywanie przez w młodzież umiejętności zagospodarowywania czasu wolnego	2003-2004	MENiS, MK

  
  
  
• tworzenie warunków do "powrotu" do życia w społeczności młodzieży, która weszła w konflikt z prawem,
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Opracowanie koncepcji działań resocjalizacyjnych wobec młodzieży, która weszła w konflikt z prawem	2005 - 2006	MS, MENiS, MSWiA

  
  
  

Cel strategiczny 4

ROZWIJANIE MIĘDZYNARODOWEJ WSPÓŁPRACY MŁODZIEŻY

Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej stwarza przed młodzieżą nowe możliwości, zarówno w dostępie do edukacji, kultury, jak i rynku pracy. Koniecznym jest stworzenie warunków ku temu, by te możliwości zostały należycie wykorzystane.

• przygotowanie młodzieży polskiej i jej opiekunów do kontaktu międzykulturowego:
  - upowszechnianie nauki języków obcych,
  - upowszechnianie zasad tolerancji i poszanowania inności,
  - upowszechnianie wiedzy o kulturze europejskiej i innych kulturach,
  - upowszechnianie programów europejskich dla młodzieży.
  
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Wspieranie międzynarodowej współpracy młodzieży	2003	MENiS
  2.	Przygotowanie projektu koncepcji rozwoju i finansowania współpracy i wymiany młodzieży państw Unii Europejskiej z państwami Europy Środkowej i Wschodniej nie będącymi członkami Unii Europejskiej	2003-2004	MENiS
  3.	Wspieranie działań zmierzających do uczestnictwa polskiej młodzieży w Europejskim Forum Młodzieży	2003- 2004	MENiS

  
  
  

Cel strategiczny 5

ZBUDOWANIE SYSTEMU INFORMACJI MŁODZIEŻOWEJ

Metoda otwartej koordynacji, jaka została przyjęta do realizacji Strategii Państwa dla Młodzieży ,wymaga stworzenia dobrej sieci informacyjnej, z której mogliby korzystać młodzi ludzie, ich rodzice i wychowawcy.

• zbudowanie ogólnopolskiej bazy danych o:
  - polskim systemie edukacji, w szczególności uporządkowanie statystyk edukacyjnych,
  - infrastrukturze kulturalnej dla młodzieży; uczestnictwie młodzieży w kulturze; potrzebach kulturalnych i stopniu ich zaspakajania(mapa ubóstwa kulturalnego);efektywnych programach kulturalnych,
  
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Opracowanie systemu pozyskiwania i opracowywania informacji o systemie edukacji	2004	MENiS
  2.	Zbudowanie dostępnego krajowego systemu informacji młodzieżowej kompatybilnego z "Eurodeskiem"	2004 -2005	MENiS, MNiI, Program Młodzież
  3.	Systematyczna rozbudowa dostępności europejskiego programu informacji młodzieżowej "Eurodesk"	2004	MENiS, Program Młodzież

  
  
  
• utworzenie silnego centrum badań i rozwiązywania problemów młodzieży
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Zastosowanie otwartej metody koordynacji do realizacji strategii państwa dla młodzieży	2003	MENiS
  2.	Powierzenie Ministrowi Edukacji Narodowej i Sportu zadania międzyresortowej koordynacji strategii państwa dla młodzieży	2003	MENiS
  3.	Opracowanie koncepcji utworzenia Narodowego Planu Badań Młodzieży	2004	MENiS

  
  
  

cel strategiczny 6

KSZTAŁCENIE I DOSKONALENIE ZAWODOWE DOROSŁYCH PRACUJĄCYCH Z MŁODZIEŻĄ

Wprowadzenie zmian w kształceniu i doskonaleniu zawodowym dorosłych pracujących z młodzieżą jest warunkiem koniecznym do realizacji celów Strategii Państwa dla Młodzieży.

• zmiany w systemie kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli:
  - doskonalenie nauczycieli języków obcych,
  - wprowadzenie obligatoryjnego modułu pracy z uczniem niepełnosprawnym,
  - zapewnienie nauczycielom edukacji informatycznej,
  - przygotowanie nauczycieli do korzystania z technologii informatycznej,
  - przygotowanie nauczycieli i wychowawców młodzieży do pracy w charakterze animatorów kultury.
  
  
  

  lp.	działania	rozpoczęcie realizacji	realizatorzy
  1.	Przygotowanie rozporządzenia w sprawie standardów kształcenia nauczycieli uwzględniającego potrzebę przygotowania nauczyciela w zakresie: języka obcego, stosowania nowoczesnych technologii informacyjnych i komunikacyjnych, emisji głosu, a także innych obszarów edukacyjnych	2003	MENiS
  2.	Systematyczne inspirowanie placówek doskonalenia nauczycieli do poszerzania ofert szkoleń zgodnie z potrzebami edukacyjnymi środowiska	2003	MENiS
  3.	Przygotowanie rozporządzenia w sprawie placówek doskonalenia nauczycieli oraz rozporządzenia o akredytacji tych placówek w tym również kursów na odległość	2003- 2004	MENiS
  4.	Szkolenie nauczycieli w zakresie posługiwania się komputerem i wykorzystywania informatyki i Internetu w nauczaniu	praca ciągła	MENiS, samorządy terytotialne
  5.	Opracowanie materiałów, w tym kursów na odległość i edukacyjnych programów komputerowych do samokształcenia nauczycieli12	praca ciągła	MENiS
  6.	Wprowadzenie wymogu przygotowania nowo zatrudnianych nauczycieli zgodnie ze standardem przygotowania nauczycieli w zakresie technologii informacyjnych i informatyki13	2003	MENiS
  7.	Wprowadzenie wymogu osiągnięcia przez wszystkich zatrudnionych w szkołach nauczycieli przygotowania zgodnego ze standardem przygotowania nauczycieli w zakresie technologii informacyjnych i informatyki14	2006	MENiS
  8.	Tworzenie warunków wykorzystywania Internetu w nauczaniu przedmiotów innych niż informatyka15	praca ciągła	MENiS
  9.	Przygotowanie zasad standaryzacji i akredytacji kursów na odległość16	2004	MENiS

  
  
  

V. MOŻLIWOŚCI FINANSOWANIA

Strategia uwzględnia programy skierowane do młodzieży realizowane przez różne resorty. Wobec braku szczegółowych danych o wielkości środków przeznaczanych na te programy, prognoza finansowa opiera się na danych szacunkowych, pochodzących z różnych ekspertyz. Według tych szacunków, na działania określone w tym dokumencie, w Polsce przeznacza się około 2 mld zł, co stanowi około 1% ogółu wydatków budżetu państwa na rok 2003.

Zakłada się, iż w latach 2004 - 2005 środki budżetu państwa na zadania określone w Strategii kształtować się będą na poziomie zbliżonym do roku 2003. W latach następnych wysokość środków finansowych na realizację zadań Strategii będzie uzależniona od możliwości budżetu Państwa.

Istotnym Ľródłem finansowania programów dla młodzieży są również środki samorządu terytorialnego. Wysokość środków finansowych przeznaczanych przez jednostki samorządu terytorialnego na realizację zadań, wynikających ze Strategii, będzie uzależniona od ich możliwości budżetowych.
Dodatkowo zadania z zakresu sportu i kultury mogą być dofinansowywane ze środków specjalnych pochodzących z dopłat do gier stanowiących monopol Państwa oraz z reklamy napojów alkoholowych.

Opieka zdrowotna nad młodzieżą jest wykonywana w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego, na zasadach określonych w Ustawie z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391, ze zmianami).

Większość zadań określonych w Strategii będzie mogła znaleĽć wsparcie finansowe ze środków z Funduszy Strukturalnych Unii Europejskich. Sektorowy Program Operacyjny Rozwoju Zasobów Ludzkich zakłada, że sektor edukacji otrzyma wsparcie z Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach realizacji dwóch działań zawartych w priorytecie drugim Rozwój społeczeństwa opartego na wiedzy. Działania te dotyczą:

• wyrównywania szans edukacyjnych uczniów w celu lepszego dostępu do rynku pracy,
• edukacji na rzecz społeczeństwa informacyjnego,
• rozwoju poradnictwa i doradztwa zawodowego,
• podnoszenia jakości kształcenia,
• rozwoju systemu kształcenia i doskonalenia zawodowego nauczycieli i nauczycieli akademickich.

• inwestycji i remontów infrastruktury edukacyjnej,
• organizację szkoleń, kursów, staży, praktyk zawodowych mających na celu podniesienie kwalifikacji bądĽ uzupełnienie poziomu wykształcenia mieszkańców, w szczególności z obszarów wiejskich i restrukturyzowanych.

Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz środki z krajowego budżetu zawarte w Planie Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Sektorowym Programie Operacyjnym "Restrukturyzacja i modernizacja Sektora żywnościowego i rozwoju obszarów wiejskich" umożliwi finansowanie takich zadań jak:

• upowszechnienie systemu rent strukturalnych jako instrumentu stymulującego przemiany pokoleniowe w rolnictwie (PROW),
• upowszechnienie programu ułatwiania startu młodym rolnikom (SPO).

Zakładając, że zadania Strategii Państwa dla Młodzieży będą kontynuowane po roku 2012 należy uznać, że będzie możliwe skorzystanie ze środków finansowych z funduszy strukturalnych w kolejnych okresach budżetowych Unii Europejskiej.