"Celem wychowania przedszkolnego jest wspomaganie i ukierunkowywanie rozwoju dziecka zgodnie z jego wrodzonym potencjałem i możliwościami rozwojowymi w relacjach ze środowiskiem społeczno - kulturowym i przyrodniczym.

Wynikające z powyższego celu zadania, dostosowane do potrzeb i możliwości rozwojowych dziecka, nauczyciel realizuje w ramach określonych obszarów edukacyjnych.

I. Poznawanie i rozumienie siebie i świata (...)

11. Wykorzystywanie i tworzenie okazji do poznawania rzeczywistości (...):

2) społeczno - kulturowej poprzez poznawanie zasad organizacji życia społecznego, tradycji rodzinnej, regionalnej, narodowej oraz poznanie dzieł kultury (...).

III. Odnajdywanie swojego miejsca w grupie rówieśniczej, wspólnocie

5. Wdrażanie do zachowań akceptowanych społecznie, wprowadzanie w kulturę bycia.

IV. Budowanie systemu wartości

1. Wprowadzanie dziecka w świat wartości uniwersalnych, np. dobro, prawda, miłość, piękno, poprzez:

1) przekaz osobowy nauczyciela,

2) tworzenie otoczenia sprzyjającego rozumieniu i przeżywaniu tych wartości.

2. Pomaganie dziecku w poznawaniu różnych postaw bohaterów literackich i filmowych oraz w podejmowaniu próby ich oceny i uzasadnienia stanowiska.

3. Wykorzystywanie codziennych sytuacji do podejmowania prób samooceny i oceny zachowań innych.

4. Stwarzanie okazji do dokonywania przez dziecko wyborów i zdawania sobie sprawy z ich konsekwencji.

5. Rozwijanie poczucia odpowiedzialności poprzez samodzielne, dokładne i rzetelne wywiązywanie się z podejmowanych zadań, szacunku do pracy swojej i innych."

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO
DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH - KSZTAŁCENIE ZINTEGROWANE

PRZEDMIOT

ODPOWIEDNIE, ISTNIEJĄCE FRAGMENTY PODSTAWY PROGRAMOWEJ ORAZ PROPONOWANE NOWE ZAPISY (kolor niebieski)

Część ogólna podstaw

"Nauczyciele w pracy wychowawczej, wspierając w tym zakresie obowiązki rodziców, zmierzają do tego, aby uczniowie w szczególności:

1. znajdywali w szkole środowisko wszechstronnego rozwoju osobowego (w wymiarze intelektualnym, psychicznym, społecznym, zdrowotnym, estetycznym, moralnym, duchowym),

2. rozwijali w sobie dociekliwość poznawczą, ukierunkowaną na poszukiwanie prawdy, dobra i piękna w świecie (...),

4. stawali się coraz bardziej samodzielni w dążeniu do dobra w jego wymiarze indywidualnym i społecznym, godząc dążenie do dobra własnego z dobrem innych, odpowiedzialność za siebie z odpowiedzialnością za innych, wolność własną z wolnością innych,

5. poszukiwali, odkrywali i dążyli na drodze rzetelnej pracy do osiągnięcia celów życiowych i wartości ważnych dla odnalezienia własnego miejsca w świecie,

6. uczyli się szacunku dla dobra wspólnego jako podstawy życia społecznego oraz przygotowywali się do życia w rodzinie, w społeczności lokalnej i w państwie,

7. przygotowywali się do rozpoznawania wartości moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji wartości oraz mieli możliwość doskonalenia się (...),

Nauczyciele, mając na uwadze osobowy rozwój ucznia, współdziałają na rzecz tworzenia w świadomości uczniów zintegrowanego systemu wiedzy, umiejętności i postaw. Ma to szczególne zastosowanie w kształceniu zintegrowanym.

Edukacja w szkole podstawowej, wspomagając rozwój dziecka jako osoby i wprowadzając je w życie społeczne, ma na celu przede wszystkim:

4) rozbudzać i rozwijać wrażliwość estetyczną i moralną  dziecka oraz jego indywidualne zdolności twórcze,

9) stwarzać warunki do rozwijania samodzielności, obowiązkowości, podejmowania odpowiedzialności za siebie i najbliższe otoczenie,

10) stwarzać warunki do indywidualnego i grupowego działania na rzecz innych."

ODPOWIEDNIE, ISTNIEJĄCE FRAGMENTY PODSTAWY PROGRAMOWEJ ORAZ PROPONOWANE NOWE ZAPISY (kolor niebieski)

Kształcenie zintegrowane

"Cele edukacyjne

Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, w tym szczególnie (...):

2) umiejętności nawiązywania i utrzymywania poprawnych kontaktów z innymi dziećmi, dorosłymi, z osobami niepełnosprawnymi, przedstawicielami innej narodowości i rasy itp.

Zadania szkoły

1. Uświadamianie uczniom, że wspólnoty takie jak: rodzina, środowisko lokalne i ojczyzna stanowią wielką wartość w życiu każdego człowieka, i że każdy ma wobec tych wspólnot obowiązki.

2. Uczenie zwyczajów, obyczajów i właściwych zachowań w środowisku rodzinnym, wobec kolegów szkolnych i nauczycieli.

3. Uczenie właściwych zachowań w stosunku do zwierząt i otaczającej przyrody.

Treści nauczania

Edukacja na tym etapie obejmuje następujące treści nauczania i działania edukacyjne:

1) dom rodzinny - dziecko jako członek rodziny,

2) szkoła - dziecko jako uczeń, kolega, przyjaciel,

3) miejscowość, życie jej mieszkańców (...)".

5) szkoła - dziecko jako uczeń, kolega, przyjaciel - normy postępowania związane z tymi rolami;"

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO
DLA SZKÓŁ PODSTAWOWYCH - II ETAP EDUKACYJNY
KLASY IV-VI

ODPOWIEDNIE, ISTNIEJĄCE FRAGMENTY PODSTAWY PROGRAMOWEJ ORAZ PROPONOWANE NOWE ZAPISY (kolor niebieski)

Język polski

Osiągnięcia

5. Odbiór tekstów kultury (...):

5) z refleksją nad wartościami i zasadami etycznymi, w tym zwłaszcza dylematami natury etycznej przeżywanymi przez bohaterów (...)

Historia i społeczeństwo

Cele edukacyjne

3) Świadoma postawa patriotyczna i obywatelska motywująca do odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu społecznym i publicznym. Kształtowanie szacunku do własnego państwa.

4) Poznawanie wartości, stanowiących istotny motyw działalności indywidualnej i publicznej w Polsce, w Europie i w świecie.

Treści nauczania

3) Ja i inni. Wolność osobista a przewidywanie konsekwencji własnych zachowań, odpowiedzialność i obowiązki. Wzorce osobowe - wybrane postacie historyczne i współczesne.

4) Wartości: prawda, dobro, piękno, wolność, odpowiedzialność i sprawiedliwość w otaczającym świecie.

6) Społeczeństwo. Prawa i obowiązki obywatelskie. Postawy prospołeczne i aspołeczne. Przykłady różnych systemów społecznych w świecie współczesnym i w przeszłości.

14) Polska w Europie - kierunki współpracy, procesy integracji z Unią Europejską; wspólne wartości europejskie: poszanowanie praw człowieka, demokracja, wolność gospodarcza;

Osiągnięcia

3) Ocenianie faktów i wydarzeń z przeszłości; porównywanie ich z obecnie obowiązującymi zasadami i wartościami kształtującymi życie społeczne;"

7) Poszukiwanie swojego miejsca w świecie, świadome korzystanie z przysługujących praw oraz wypełnianie obowiązków.

8) Umiejętność krytycznej oceny wydarzeń historycznych i współczesnych.

9) Rozumienie i stosowanie przyjętych norm współżycia w najbliższym otoczeniu. Indywidualne i grupowe działanie w najbliższym otoczeniu społecznym i na forum szkoły.

10) Samodzielna ocena zachowań swoich i innych, a także przewidywanie ich konsekwencji.

Język obcy

2. Sprawność mówienia:

3) formułowanie krótkiej wypowiedzi o sobie, rodzinie, najbliższym otoczeniu, swoich przekonaniach i wartościach wraz z ich prostym uzasadnieniem;"

Język mniejszości narodowej lub grupy etnicznej

1. Mówienie:

1) na tematy: otaczającej rzeczywistości, własnych zainteresowań, literatury ze świadomością emocjonalnego nacechowania wypowiedzi oraz próbami ich oceny (zwłaszcza etycznej),"

Etyka

"Cele edukacyjne

1. Kształtowanie refleksyjnej postawy wobec człowieka, jego natury, powinności moralnych oraz wobec różnych sytuacji życiowych.

2. Przygotowanie do rozpoznawania podstawowych wartości i dokonywania właściwej ich hierarchizacji.

Zadania szkoły

1. Wspieranie uczniów w poszukiwaniu wartości.

2. Ukazywanie uczniom konieczności doskonalenia samego siebie.

3. Ukazywanie sensu praw i obowiązków, zasad i reguł, nakazów i zakazów obowiązujących w różnych sytuacjach społecznych: w grupie rówieśniczej, w szkole, w rodzinie w społeczności lokalnej.

Treści nauczania

5) Prawa i obowiązki, zasady i reguły postępowania.

6) Uczestnictwo w grupie, porozumiewanie się z innymi.

7) Wolność i jej różne rozumienie, autorytety i wzory osobowe.

9) Uzasadnianie opinii, wydawanie sądów, kryteria ocen, między innymi w odniesieniu do zjawisk społecznych na poziomie małej grupy, społeczności szkolnej i społeczności lokalnej.

Osiągnięcia

2) Rozpoznawanie swoich obowiązków wobec najbliższego otoczenia, rodziny i szkoły."

3) Wyrażanie opinii i wartościowanie zjawisk społecznych na poziomie społeczności szkolnej i społeczności lokalnej.

Wychowanie do życia w rodzinie

"Zadania szkoły

5) Wspieranie prawidłowego rozwoju emocjonalnego i społecznego, w tym koleżeństwa i przyjaźni.

Treści nauczania

2) Przekaz wartości i tradycji w rodzinie, wspólne świętowanie, spędzanie wolnego czasu."

Edukacja regionalna - dziedzictwo kulturowe w regionie

"Treści nauczania

7) Sylwetki osób zasłużonych dla środowiska lokalnego, regionu i kraju ze szczególnym uwzględnieniem wartości, które uosabiają.

Osiągnięcia

2) Dostrzeganie wpływu wartości związanych z kulturą regionu na życie poszczególnych ludzi."

Wychowanie patriotyczne i obywatelskie

Cele edukacyjne

1. Kształtowanie więzi z krajem ojczystym i świadomości obywatelskiej.

2. Rozwijanie poszanowania postaw prospołecznych i dobra wspólnego .

3. Kształtowanie szacunku dla własnego państwa.

Zadania szkoły

3) Przygotowywanie uczniów do świadomego, aktywnego i odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu publicznym.

Treści nauczania

4) Sylwetki wielkich Polaków (artystów, uczonych, polityków, żołnierzy) - wzory postaw.

5) Jednostka i grupa. Życie w grupie (więzi, wartości, role, podejmowanie decyzji, konflikty, negocjacje).

6) Szkolny samorząd uczniowski. Normy i wartości związane z pełnieniem funkcji publicznych w samorządzie uczniowskim.

7) Samorząd terytorialny. Normy życia publicznego związane z pełnieniem funkcji radnego, burmistrza (wójta, prezydenta).

8) Formy kontroli władz samorządowych przez społeczność lokalną.

9) Jednostka, społeczeństwo, naród, państwo.

10) Prawa i obowiązki obywatelskie.

11) Wartości i normy życia społecznego. Kategoria dobra wspólnego. Patriotyzm. Kultura społeczna i polityczna.

Osiągnięcia

2) Umiejętność odróżniania i opisywania postaw etycznych, zgodnych z zasadami współżycia społecznego na poziomie społeczności szkolnej i społeczności lokalnej.

9) Próby określenia współczesnej postawy obywatelskiej i patriotycznej.

GIMNAZJUM
III ETAP EDUKACYJNY

Język polski

Zadania szkoły

6) Wspomaganie uczniów w procesie rozpoznawania i rozumienia wartości oraz w osobistym wysiłku tworzenia wewnętrznie akceptowanej ich hierarchii.

Osiągnięcia

Wyrównywanie poziomu i rozwijanie umiejętności wyniesionych ze szkoły podstawowej,

a ponadto:

1) mówienie, słuchanie, czytanie i pisanie:

b) rozpoznawanie i tworzenie wypowiedzi informujących, opisujących, wartościujących oraz służących wyrażaniu opinii, przekonywaniu i uzasadnianiu poglądów,

c) rozpoznawanie i rozumienie założeń komunikacji (sytuacje, emocje, oceny) oraz przewidywanie skutków wypowiedzi i dyskutowanie ich etycznego wymiaru (np. szczerość - nieszczerość, kłamstwo, manipulacja, agresja słowna, brutalność w zachowaniach językowych),

Historia

Cele edukacyjne

5. Pogłębianie rozumienia pojęć i wartości niezbędnych do zrozumienia życia politycznego, gospodarczego i społecznego.

6. Dostrzeganie zmian, jakim ulegały wartości i normy życia publicznego na przestrzeni dziejów.

Treści nauczania

19. (...) przełom roku 1989, proces budowy III Rzeczypospolitej w oparciu o wartości demokratyczne i normy demokratycznego państwa prawa.

Osiągnięcia

5. Ocenianie faktów i wydarzeń historycznych.

Wiedza o społeczeństwie / wychowanie do życia w rodzinie

Zadanie szkoły

5. Wspieranie rozwoju moralnego i kształtowania hierarchii wartości.

Osiągnięcia

3. Kierowanie własnym rozwojem, podejmowanie wysiłku samowychowawczego zgodnie z uznawanymi normami i wartościami.

7. Wnoszenie pozytywnego wkładu w życie swojej rodziny.

8. Okazywanie szacunku innym ludziom, docenianie ich wysiłku i pracy, przyjęcie postawy szacunku wobec siebie.

Wiedza o społeczeństwie / wychowanie obywatelskie

Cele edukacyjne

3. Rozumienie znaczenia norm i wartości demokratycznych dla funkcjonowania społeczności szkolnej, społeczności lokalnej i państwa.

5. Rozumienie ważnych wydarzeń życia społecznego, politycznego oraz gospodarczego w kraju i na świecie. Ocenianie ich na podstawie norm i wartości demokratycznych.

Zadania szkoły

2. Pomoc w rozpoznaniu własnych praw i obowiązków, a także norm i wartości demokratycznych stosowanych w życiu społecznym na poziomie grupy rówieśniczej, społeczności szkolnej i społeczności lokalnej.

3. Ukazywanie praktycznych zastosowań zasad i procedur demokratycznych w społeczności szkolnej, a także destrukcyjnego charakteru zachowań naruszających normy życia publicznego (korupcja, przedkładanie interesu partii czy grupy interesów nad interes państwa).

4. Kształtowanie poczucia odpowiedzialności za siebie i innych.

5. Wspieranie samorządności uczniowskiej.

Treści nauczania

2. Grupa i więzi społeczne. Normy i wartości jako jedna z podstaw tej więzi w demokracji.

5. Obywatel a władza publiczna w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych. Normy i wartości obowiązujące w systemie totalitarnym i autorytarnym, a normy i wartości demokratyczne.

6. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (ustrój polityczny i instytucje Rzeczypospolitej Polskiej, prawa i obowiązki obywatela). Reguły działalności publicznej zapisane w Konstytucji RP i innych aktach prawnych.

9. Służba cywilna i jej rola w utrwalaniu etosu służby publicznej.

11. Kultura polityczna i formy życia publicznego (świadomość obywatelska, cnoty obywatelskie, stowarzyszenia, partie polityczne, związki zawodowe).

13. Etyka w życiu publicznym.

14. Życie szkoły - samorządność, procedury demokratyczne, regulacje prawne.

Osiągnięcia

2. Rozpoznawanie własnych praw i obowiązków.

3. Wykorzystywanie wiedzy o zasadach ustroju Rzeczypospolitej Polskiej do interpretacji wydarzeń życia publicznego.

5. Współpraca w grupie z uwzględnieniem podziału zadań oraz norm i wartości obowiązujących w życiu społecznym.

6. Podporządkowanie się wymogom procedur demokratycznych we wspólnym działaniu. Rozumienie konsekwencji łamania tych procedur.

8. Znajomość najważniejszych, etycznych zasad życia publicznego.

9. Ocena wydarzeń politycznych z punktu widzenia zasad życia publicznego obowiązujących w państwie demokratycznym. Rozpoznawanie zachowań naruszających te zasady. Projektowanie działań przeciwstawiających się naruszaniu zasad życia publicznego na poziomie szkoły i społeczności lokalnej.

Wiedza o społeczeństwie : wychowanie do aktywnego udziału w życiu gospodarczym

Cele edukacyjne

5. Rozumienie przez uczniów norm i wartości związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej w państwie demokratycznym oraz podstaw etyki pracy.

Zadania szkoły

2. Rozwijanie ducha przedsiębiorczości w zgodzie z zasadami uczciwej konkurencji i poszanowania prawa.

5. Kształtowanie postaw pracowitości, szacunku dla pracy innych oraz odpowiedzialności za swą przyszłą karierę zawodową.

6. Budzenie refleksji nad etyką pracy zawodowej.

Treści nauczania

13. Normy etyczne obowiązujące pracodawcę i pracownika. Specjalne wymagania etyczne wobec niektórych zawodów (lekarz, nauczyciel, sędzia).

14. Człowiek w gospodarce. Praca zespołowa. Wybrane zagadnienia z etyki życia gospodarczego. Korupcja i jej wpływ na rozwój gospodarczy.

15. Przekształcenia ustroju gospodarczego w Polsce po 1989 r.; osiągnięcia i problemy, w tym problemy natury etycznej.

Osiągnięcia

6. Znajomość podstawowych zasad etycznych życia gospodarczego i umiejętność stosowania ich w życiu szkolnym (np. rzetelna praca, punktualność, dotrzymywanie danego słowa, uczciwość, odpowiedzialność za skutki, prawdomówność).

7. Rozpoznawanie zachowań naruszających zasady etyczne przez pracodawców i pracowników.

Geografia

Cele edukacyjne

2. Kształtowanie w uczniach:

1) poszanowania innych narodów, systemów wartości i sposobów życia,

2) poczucia odpowiedzialności za swoje środowisko życia (geograficzne i społeczne), gotowości uczestniczenia w rozwiązywaniu problemów swojej społeczności.

Zadania szkoły

Tworzenie uczniom sprzyjających warunków do (...):

3) kształtowania postawy szacunku dla przyrody.

Treści nauczania

6. Źródła konfliktów i próby ich rozwiązywania (na wybranych przykładach).

Język mniejszości narodowej lub grupy etnicznej

Osiągnięcia

3. Odbiór tekstów kultury (...):

2) rozpoznawanie wartości w utworach oraz próby ich oceny na tle wartości uniwersalnych,

Etyka

Cele edukacyjne

1. Kształtowanie refleksyjnej postawy wobec człowieka, jego natury, powinności moralnych oraz wobec różnych sytuacji życiowych.

2. Rozpoznawanie podstawowych wartości i dokonywanie właściwej ich hierarchizacji.

3. Poznanie specyficznych wartości i norm leżących u podstaw działalności publicznej w szkole (samorząd uczniowski), społeczności lokalnej i państwie demokratycznym. Rozpoznawanie sytuacji naruszających te normy i wartości (korupcja).

4. Podjęcie odpowiedzialności za siebie i innych oraz za dokonywane wybory moralne.

Zadania szkoły

1. Uświadamianie ważnych problemów moralnych i sposobów ich rozwiązywania.

2. Ukazywanie znaczenia zasad moralnych dla rozwoju osobistego człowieka, kształtowania się relacji między ludźmi oraz życia społecznego, gospodarczego i politycznego.

Treści nauczania

1. Moralne aspekty stosunku człowieka do świata przyrody.

2. Praca i jej wartość dla człowieka, znaczenie etyki zawodowej.

7. Wskazania moralne w religii chrześcijańskiej. Normy społeczne wynikające z nauki społecznej Kościoła.

Osiągnięcia

1. Dokonywanie wyboru wartości i tworzenie ich hierarchii.

2. Rozstrzyganie wątpliwości i problemów moralnych zgodnie z przyjętą hierarchią wartości i dobrem wspólnym.

3. Rozpoznawanie zachowań naruszających normy i wartości w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym. Podejmowanie działań zgodnych z tymi normami w grupie rówieśniczej i szkole.

4. Stosowanie zasad harmonijnego współistnienia i współdziałania ze środowiskiem społecznym i przyrodniczym.

Ścieżki edukacyjne / edukacja czytelnicza i medialna

Cele edukacyjne

2. Umiejętność segregowania informacji i krytycznego ich odbioru.

Zadania szkoły

5. Uświadomienie roli mass mediów i stosowanych przez nie środków i zabiegów socjotechnicznych.

Treści nauczania

9. Wpływ mediów na kształtowanie norm i wartości związanych z działalnością publiczną. Rola mediów w zwalczaniu zjawiska korupcji.

Osiągnięcia

9. Umiejętność krytycznej analizy wartości oferty mediów i dokonywania właściwego wyboru w korzystaniu ze środków masowej komunikacji.

Ścieżki edukacyjne / edukacja europejska

Osiągnięcia

2. Postawa otwartości i dialogu wznosząca się ponad uprzedzenia i stereotypy etniczne.

4. Wybrane przykłady umiejętności potrzebnych w nawiązaniu współpracy europejskiej na poziomie indywidualnym, grupowym i państwowym. Europejskie wartości i standardy etyczne w działalności publicznej.

Ścieżki edukacyjne / edukacja filozoficzna

Cele edukacyjne

2. Kształtowanie wrażliwości moralnej.

Zadania szkoły

7. Pomoc uczniom w odkrywaniu własnej tożsamości.

Treści nauczania

6. Przykłady wykorzystania klasycznej wiedzy filozoficznej do analizy współczesnych problemów. Etyka a życie publiczne.

9. Koncepcja człowieka jako osoby, a więc istoty rozumnej, wolnej i zdolnej do poznania prawdy i dążącej do dobra.

Osiągnięcia

6. Umiejętność filozoficznego określenia prawdy, wolności i innych wartości.

Ścieżki edukacyjne / kultura polska na tle tradycji śródziemnomorskiej

Cele edukacyjne

2. Wiązanie aktualnych wydarzeń społecznych, politycznych i kulturalnych z przeszłością.

Zadania szkoły

2. Ułatwienie rozumienia aktualnych wydarzeń społecznych, politycznych i kulturalnych przy wykorzystaniu szeroko rozumianej wiedzy o świecie starożytnym.

Treści nauczania

9. Obecność wartości świata starożytnego w średniowieczu i nowożytnej Europie.

Osiągnięcia

3. Wykorzystywanie wiedzy o kulturze śródziemnomorskiej w kolejnych etapach edukacji oraz w życiu społecznym i zawodowym.

4. Poszukiwanie, gromadzenie i wykorzystywanie informacji pozwalających na interpretację współczesnych wydarzeń w świetle początków kultury śródziemnomorskiej.

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLA UCZNIÓW Z UPOŚLEDZENIEM UMYSŁOWYM W STOPNIU UMIARKOWANYM I ZNACZNYM W SZKOŁACH PODSTAWOWYCH, GIMNAZJACH I ODDZIAŁACH PRZYSPOSABIAJĄCYCH DO PRACY W ZASADNICZYCH SZKOŁACH ZAWODOWYCH

Cele edukacyjne

Celem edukacji uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym i znacznym jest rozwijanie autonomii ucznia niepełnosprawnego, jego personalizacja oraz socjalizacja, a w szczególności wyposażenie go - w ramach posiadanych przez niego realnych możliwości - w takie umiejętności i wiadomości, aby:

4) mógł uczestniczyć w różnych formach życia społecznego na równi z innymi członkami danej zbiorowości, znając i przestrzegając ogólnie przyjęte normy współżycia, zachowując prawo do swojej inności.

Zadania szkoły

6. Konstruowanie sytuacji wychowawczych umożliwiających doświadczanie relacji społecznych, przygotowanie do pełnienia ról społecznych, wzmacnianie pozytywnych przeżyć związanych z pełnionymi rolami.

7. Uczenie zasad współistnienia społecznego (pomoc sąsiedzka i inne zachowania prospołeczne, poszanowanie godności osobistej drugiego człowieka, uprzejmość, życzliwość i inne).

8. Kształtowanie umiejętności radzenia sobie w różnych sytuacjach społecznych, uczenie umiejętności rozwiązywania sytuacji konfliktowych.

9. Uczenie umiejętności kierowania swoim postępowaniem, rozwijanie umiejętności dokonywania wyboru i poczucia odpowiedzialności za własne decyzje, uczenie obowiązkowości i kształtowanie niezależności uczuciowej.

Treści nauczania

10. Poznawanie najbliższego środowiska społeczno-kulturowego:

1) aktywne uczestniczenie w różnych formach życia społecznego, kulturalnego i religijnego,

2) przygotowanie ucznia do pełnienia różnorodnych ról społecznych (w tym roli dorosłej kobiety i mężczyzny),

Historia

Cele edukacyjne

2. Pogłębienie rozumienia powiązań między przeszłością, teraźniejszością i przyszłością.

3. Budowanie własnej tożsamości i kształtowanie systemu wartości.

4. Rozwijanie postaw obywatelskich i patriotycznych, poczucia przynależności do wspólnoty rodzinnej, lokalnej, regionalnej, grupy etnicznej i narodowej.

5. Przygotowanie się do udziału w życiu różnych społeczności w oparciu o normy i wartości demokratyczne; kształtowanie postawy zrozumienia i tolerancji wobec odmiennych kultur, obyczajów i przekonań mieszczących się w kanonie wartości cywilizacyjnych.

Zadania szkoły

1. Wspieranie procesu dojrzewania intelektualnego, emocjonalnego oraz systemu wartości uczniów.

Treści nauczania

Europa

1. Fundamenty Europy; jedność i różnorodność; przemiany ideowe. Rola chrześcijaństwa w tworzeniu tożsamości europejskiej.

3. Przemiany w obrębie struktur, świadomości i obyczajowości społeczeństw europejskich. Normy i wartości obowiązujące w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym.

Polska

4. Postawy jednostek oraz grup społecznych wobec potrzeb epok.

Osiągnięcia

3. Rozumienie, że jednostki i grupy społeczne, w przeszłości i obecnie, w zróżnicowany sposób objaśniają i wykorzystują historię.

5. Wykorzystywanie zdobytej wiedzy i umiejętności w życiu społecznym. Dostrzeganie zmian w systemie norm i wartości obowiązujących w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym na przestrzeni dziejów.

Wiedza o społeczeństwie

Cele edukacyjne

1. Osiągnięcie motywacji i zdolności do indywidualnej i zbiorowej aktywności społecznej na gruncie szacunku dla własnego państwa i prawa oraz rozwijanie poczucia współodpowiedzialności za społeczeństwo i państwo.

2. Rozwijanie cnót społecznych i obywatelskich, patriotyzmu i odpowiedzialności za dobro wspólne.

3. Doskonalenie umiejętności oceny stanowisk i działań uczestników życia publicznego z punktu widzenia podstawowych wartości życia społecznego. Działania zgodne z tymi wartościami podejmowane w szkole i społeczności lokalnej.

4. Rozumienie i nabywanie umiejętności stosowania przepisów prawa.

Zadania szkoły

1. Kształtowanie postaw prospołecznych i obywatelskich, zgodnych z normami i wartościami demokratycznymi.

2. Sprzyjanie angażowaniu się uczniów w indywidualne i zespołowe działania na rzecz wspólnego dobra i dobra innych.

3. Wspieranie samorządności uczniowskiej, zachęcanie do stosowania niektórych demokratycznych procedur, norm i wartości w życiu szkoły.

4. Pomoc uczniom w rozpoznaniu i realizowaniu ich praw i powinności.

Treści nauczania

Społeczeństwo

2. Prawidłowości życia społecznego. Instytucje.

4. Samoorganizujące się społeczeństwo. Wzory obywatelskiego działania, rola interesów grupowych.

5. Społeczeństwo polskie we współczesnym świecie i jego problemy.

6. Etyka życia społecznego. Postawy prospołeczne (odwaga cywilna, prawdomówność, wrażliwość społeczna, solidarność). Korupcja i inne formy naruszania etyki życia społecznego - rozpoznawanie i przeciwdziałanie.

7. Kultura życia publicznego.

Polityka

1. Obywatel a władza w systemach totalitarnych, autorytarnych i demokratycznych.

2. Fundamentalne zasady demokracji: antyczne i chrześcijańskie korzenie demokracji.

3. Demokracja i wartości, konflikty wartości w życiu publicznym.

5. Prawa i obowiązki, cnoty obywatelskie, kultura polityczna.

6. Formy uczestnictwa obywateli w życiu publicznym.

7. Ustrój państwowy Rzeczypospolitej Polskiej; organy władzy i ich kompetencje, administracja publiczna (służba cywilna), samorząd terytorialny.

8. Obowiązki osób pełniących funkcje publiczne. Pojęcie "dobra wspólnego" i "służby publicznej".

Prawo

1. Pojęcie prawa, normy prawnej, przepisu prawa.

2. Funkcje i zadania prawa.

7. Normy prawne regulujące formy udziału w życiu publicznym oraz normy prawne przeciwdziałające korupcji. Kodeksy etyczne różnych grup zawodowych.

Osiągnięcia

1. Rozumienie problemów życia publicznego, określanie ich przyczyn i przewidywanie skutków.

4. Umiejętność organizowania działań o charakterze obywatelskim, zgodnych z normami i wartościami demokratycznymi.

5. Znajomość zasad i umiejętność stosowania procedur demokratycznych.

6. Znajomość podstaw ustroju Polski zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w tym praw i obowiązków obywatelskich.

4. Analizowanie motywów działań i wyborów dokonywanych przez uczestników życia publicznego z punktu widzenia podstawowych wartości życia społecznego; ocena własnych decyzji i działań.

5. Orientacja w podstawowych zasadach prawa i polskiego systemu prawnego.

Podstawy przedsiębiorczości

Cele edukacyjne

2. Kształcenie postawy rzetelnej pracy i przedsiębiorczości.

6. Rozwijanie zainteresowania podejmowaniem i prowadzeniem działalności gospodarczej. Poznanie podstawowych zasad podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej w różnych formach w tym zasad etycznych.

7. Poznanie roli państwa i prawa w gospodarce rynkowej. Rola państwa w tworzeniu norm prawnych przeciwdziałających korupcji.

Zadania szkoły

1. Zapewnienie uczniom możliwości uzyskania wiedzy, umiejętności i kształtowania postaw przedsiębiorczych, warunkujących aktywne uczestnictwo w życiu gospodarczym z uwzględnieniem zasad etycznych.

Treści nauczania

1. Postawa przedsiębiorczości. Mocne i słabe strony własnej osobowości, samoakceptacja, asertywność, inicjatywność, odpowiedzialność itp.

2. Organizacja pracy. Zasady pracy zespołowej. Kierowanie i podejmowanie decyzji z uwzględnieniem zasad etycznych obowiązujących w działalności gospodarczej oraz etyki pracy.

5. Motywy aktywności zawodowej i gospodarczej człowieka. Rodzaje potrzeb. Zdolność do wyznaczania sobie celów i zadań.

6. Funkcjonowanie rynku i gospodarki rynkowej. Rola norm etycznych w funkcjonowaniu rynku ("kreatywna księgowość", korupcja).

22. Etyka biznesu.

Osiągnięcia

2. Umiejętność stosowania podstawowych zasad pracy w zespole i prowadzenia negocjacji.

10. Znajomość podstawowych przepisów prawna dotyczących zatrudnienia oraz praw i obowiązków pracowników i pracodawców.

11. Odróżnianie zachowań etycznych i nieetycznych w roli pracodawcy i pracownika.

Etyka

Cele edukacyjne

1. Rozwijanie wrażliwości moralnej.

2. Kształtowanie rozpoznawania wartości moralnych oraz zdolności odróżniania dobra od zła.

3. Dokonywanie trafnej oceny moralnej podejmowanych działań w życiu osobistym, w grupie, szkole, społeczności lokalnej.

4. Przyjmowanie odpowiedzialności za słowa i czyny

Zadania szkoły

1. Uświadamianie istotnego znaczenia zasad i wartości moralnych w rozwoju osobowym człowieka, w kształtowaniu wzajemnych stosunków między ludźmi oraz w życiu publicznym.

4. Pomoc w kształtowaniu więzi z rodziną, ojczyzną i kulturą na gruncie przyjmowanych wartości.

5. Pomoc w kształtowaniu relacji z otoczeniem opartych o właściwą hierarchię wartości. Tworzenie warunków do refleksji nad przykładami naruszania norm i wartości demokratycznych w życiu publicznym.

Treści nauczania

4. Człowiek jako osoba i jego działanie. Etyczna analiza aktu ludzkiego. Motywy podejmowanych decyzji.

5. Cel i sens ludzkiej egzystencji. Hierarchie celów. Szczęście w życiu ludzkim. Rozwój moralny i duchowy człowieka jako osoby. Rola oddziaływań wychowawczych.

6. Dobro moralne i wartości moralne. Hierarchia wartości. Wartości autoteliczne i instrumentalne. Konflikt wartości. Wartości wybierane i realizowane.

7. Prawo moralne, imperatyw moralny, w tym prawo naturalne. Dekalog jako podstawa życia moralnego. Problem relatywizmu moralnego i sposoby jego przezwyciężania. Nienaruszalne prawa istoty ludzkiej.

8. Wymiar moralny życia człowieka. Zdolność rozpoznawania wartości i powszechne dążenie do dobra.

9. Świadomość moralna. Rola sumienia w prawidłowym rozwoju wewnętrznym. Sądy i oceny moralne. Przykłady patologii w zakresie świadomości moralnej. Problem manipulacji. Obecność dobra i zła we współczesnej kulturze.

10. Sprawności moralne. Samowychowanie. Przykłady współczesnych przejawów kryzysu moralnego i dylematów w zakresie wyborów moralnych oraz sposoby ich rozwiązywania na gruncie etyki chrześcijańskiej oraz innych koncepcji etycznych.

11. Moralne aspekty pracy i różnych dziedzin życia publicznego. Etyki zawodowe. Przykłady kodeksów etycznych. Korupcja jako negatywne zjawisko naruszające kodeksy etyczne. Zagadnienie wszechstronnego i zrównoważonego rozwoju. Moralny wymiar stosunku człowieka do świata przyrody.

13. Etyczny wymiar życia szkolnego. Umiejętność życia z innymi i dla innych. Uczciwość. Problem "ściągania”. Wartości szczególnie cenione w życiu szkolnym.

Osiągnięcia

2. Umiejętność dokonywania etycznej analizy i oceny działań i decyzji własnych i innych.

3. Znajomość podstawowych zasad i wartości etycznych w najważniejszych dziedzinach życia publicznego.

4. Umiejętność dokonywania wyborów moralnych i podejmowania decyzji w świetle wartości moralnych i tworzenia hierarchii wartości.

Historia

Treści nauczania

20. Funkcjonowanie demokracji w XX wieku: dylematy etyczne, zagrożenia, kierunki rozwoju.

Osiągnięcia

1. Wykorzystywanie pogłębionej wiedzy do opisu i oceny problemów historycznych, z uwzględnieniem zasad naukowego badania przeszłości.

2. Krytyczne analizowanie różnych interpretacji historii.

Wiedza o społeczeństwie

Cele edukacyjne

3. Zdobycie umiejętności umożliwiających aktywny, odpowiedzialny udział w życiu publicznym - zgodnie z normami i wartościami demokratycznymi.

Zadania szkoły

3. Tworzenie warunków do wymiany poglądów uczniów na tematy społeczno-polityczno-prawne, z uwzględnieniem dylematów etycznych współczesnego świata.

Treści nauczania

Społeczeństwo

1. Społeczeństwo polskie. Struktura społeczna i jej przemiany.

4. Społeczeństwo obywatelskie, formy życia publicznego, stowarzyszenia, związki zawodowe, partie polityczne, opinia publiczna.

Polityka

4. Zagrożenia dla współczesnej demokracji. Konflikty wartości i przejawy kryzysu demokracji (korupcja, lekceważenie zasad demokratycznych, brak szacunku dla prawa).

Prawo

4. Wybrane zagadnienia z kodeksów prawa polskiego. Prawne formy walki z korupcją.

Osiągnięcia

2. Znajomość zasad działania instytucji demokratycznych i zagrożeń dla ich właściwego funkcjonowania.

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO
DLA ZASADNICZYCH SZKÓŁ ZAWODOWYCH

"W swojej pracy wychowawczej nauczyciele wspierają zadania wychowawcze rodziców tak, aby umożliwiać uczniom przejmowanie odpowiedzialności za własne życie i rozwój osobowy. Nauczyciele oferują uczniom pomoc w realizacji specyficznych dla wieku, wymienionych niżej zadań:

1) tworzenie w szkole środowiska sprzyjającego wszechstronnemu rozwojowi osobowemu w wymiarze fizycznym (w tym zdrowotnym), psychicznym, intelektualnym, moralnym i duchowym, a także rozwojowi społecznemu uczniów,

2) rozwijanie w sobie dociekliwości poznawczej, ukierunkowanej na poszukiwanie prawdy, dobra i piękna w świecie,

3) uzyskanie świadomości życiowej użyteczności zarówno poszczególnych przedmiotów nauczania, jak i całej edukacji na danym etapie,

4) dążenie do dobra w jego wymiarze indywidualnym i społecznym, umiejętne godzenie dobra własnego z dobrem innych, odpowiedzialności za siebie z odpowiedzialnością za innych, wolności własnej z wolnością innych,

5) poszukiwanie, odkrywanie i dążenie na drodze rzetelnej pracy do osiągnięcia wielkich celów życiowych i wartości ważnych dla odnalezienia własnego miejsca w świecie,

6) przygotowywanie się do życia w rodzinie, w społeczności lokalnej i w państwie, w duchu przekazu dziedzictwa kulturowego,

7) przygotowywanie się do rozpoznawania wartości moralnych, dokonywania wyborów i hierarchizacji wartości,

8) kształtowanie w sobie postawy dialogu, umiejętności słuchania innych i rozumienia ich poglądów."

Historia i wiedza o społeczeństwie

Cele edukacyjne

2. Przygotowanie do udziału w życiu społecznym, kształtowanie szacunku dla własnego państwa, postawy zrozumienia i tolerancji wobec innych kultur, obyczajów i przekonań.

Zadania szkoły

3. Stwarzanie możliwości wymiany poglądów i ocen wydarzeń historycznych i społecznych, wybitnych postaci i ich działalności.

4. Pomoc w rozpoznawaniu obywatelskich praw i obowiązków, ukazywanie praktycznych zastosowań zasad i procedur demokratycznych.

Treści nauczania

2. Obywatel a władza w państwie: patrymonialnym, stanowym, absolutystycznym, konstytucyjnym, totalitarnym, autorytarnym i demokratycznym.

3. Normy i wartości demokratyczne - ich praktyczne zastosowanie w działaniach społecznych i gospodarczych. Przykłady naruszania tych zasad i ich konsekwencje.

Osiągnięcia

2. Formułowanie i uzasadnianie opinii na temat zjawisk i wydarzeń społecznych z wykorzystaniem wiedzy i umiejętności historycznych. Świadomość zasad i wartości będących podstawą tych opinii.

3. Rozumienie znaczenia państwa w życiu społecznym i potrzeby przestrzegania zasad życia społecznego.

4. Znajomość fundamentalnych zasad demokracji oraz form uczestnictwa obywateli w życiu publicznym.

Podstawy przedsiębiorczości

Cele edukacyjne

1. Kształtowanie postawy przedsiębiorczości.

2. Przygotowanie do świadomego i aktywnego uczestnictwa w życiu gospodarczym.

3. Kształtowanie umiejętności skutecznego komunikowania się i współpracy.

4. Poznanie mechanizmów funkcjonowania gospodarki rynkowej w tym znaczenia norm etycznych w działalności gospodarczej.

5. Kształtowanie umiejętności aktywnego poszukiwania pracy i świadomego jej wyboru.

Zadania szkoły

1. Zapewnienie uczniom możliwości uzyskania wiedzy, umiejętności i kształtowania postaw przedsiębiorczych, warunkujących aktywne uczestnictwo w życiu gospodarczym.

2. Umożliwienie uczniom refleksji nad zasadami etycznymi w działalności gospodarczej.

4. Zapewnienie uczniom dostępu do aktów prawnych z zakresu prawa pracy, prawa gospodarczego, prawa autorskiego oraz systemów jakości.

Treści nauczania

6. Przedsiębiorstwo w gospodarce (cele działania, formy organizacyjno-prawne, zagadnienia etyczne).

7. Podstawy prawne działalności gospodarczej (wybór podstawowych zagadnień w tym regulacji antykorupcyjnych) i procedury jej podejmowania.

10. Etyka biznesu.

Osiągnięcia

10. Znajomość podstawowych zasad etycznych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej lub występowaniem w roli pracownika.

Etyka

Cele edukacyjne

2. Nabycie wiedzy etycznej ułatwiającej dokonywanie trafnej oceny moralnej działań własnych i innych ludzi.

3. Poznanie zasad etycznych regulujących życie społeczne i gospodarcze w państwie demokratycznym.

Zadania szkoły

1. Uświadamianie istotnego znaczenia zasad i wartości moralnych w rozwoju osobowym człowieka, w kształtowaniu wzajemnych stosunków między ludźmi oraz w życiu publicznym.

4. Pomoc w kształtowaniu relacji z otoczeniem opartych o właściwą hierarchię wartości.

Treści nauczania

5. Dobro moralne i wartości moralne. Hierarchia wartości. Wartości autoteliczne i instrumentalne. Konflikt wartości. Wartości wybierane i realizowane.

6. Prawo moralne, imperatyw moralny, w tym prawo naturalne. Dekalog jako podstawa życia moralnego. Problem relatywizmu moralnego i sposoby jego przezwyciężania. Nienaruszalne prawa istoty ludzkiej.

7. Wymiar moralny życia człowieka. Zdolność rozpoznawania wartości i powszechne dążenie do dobra.

8. Świadomość moralna. Rola sumienia w prawidłowym rozwoju wewnętrznym. Sądy i oceny moralne. Przykłady patologii w zakresie świadomości moralnej. Problem manipulacji. Obecność dobra i zła we współczesnej kulturze.

9. Przykłady współczesnych przejawów kryzysu moralnego, dylematów w zakresie wyborów moralnych oraz sposoby ich rozwiązywania na gruncie etyki chrześcijańskiej i innych koncepcji etycznych.

10. Moralne aspekty pracy i różnych dziedzin życia publicznego. Problem korupcji. Etyki zawodowe, w tym przykłady kodeksów etycznych. Zagadnienie wszechstronnego i zrównoważonego rozwoju. Moralny wymiar stosunku człowieka do świata przyrody.

Osiągnięcia

1. Umiejętność dokonywania etycznej analizy i oceny działań i decyzji własnych i innych.

2. Znajomość podstawowych zasad i wartości etycznych w najważniejszych dziedzinach życia publicznego i działalności gospodarczej.

3. Umiejętność dokonywania wyborów moralnych i podejmowania decyzji w świetle wartości moralnych i poprzez tworzenie hierarchii wartości.