Uniwersytety Trzeciego Wieku

Konferencja "Współdziałanie w zakresie kształcenia ustawicznego osób starszych"

W dniu 28 listopada 2005 r. w Centrum Kształcenia Ustawicznego nr 1 w Warszawie odbyła się konferencja „Współdziałanie w zakresie kształcenia ustawicznego osób starszych”, zorganizowana przez Departament Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego Ministerstwa Edukacji i Nauki.

W konferencji wziął udział Sekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji i Nauki – Pan Jarosław Zieliński. Wśród uczestników znaleźli się również: Pan Poseł Artur Górski, członek Sejmowej Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży, Pani Ewa Konikowska-Kruk, dyrektor Departamentu Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w MEiN, przedstawiciele Uniwersytetów Trzeciego Wieku, kuratoriów oświaty, centrów kształcenia ustawicznego, samorządów terytorialnych oraz reprezentanci Departamentu Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego oraz Departamentu Szkolnictwa Wyższego w MEiN.

Celem konferencji było zdiagnozowanie obecnej sytuacji Uniwersytetów Trzeciego Wieku, ich znaczenia i roli w kształceniu ustawicznym, a także perspektyw rozwoju.

Uczestnicy podkreślili, że dynamicznie następujące zmiany technologiczne, postęp naukowy, przemiany ekonomiczne skutkują tym, iż kształcenie ustawiczne jednostek jest niezbędne dla ich aktywnego uczestnictwa w życiu społeczno-gospodarczym, jak również dla zrozumienia procesów, jakie w nim zachodzą.

Jednocześnie aktualne trendy demograficzne, a więc „starzenie” się społeczeństwa, zwiększanie liczby osób w wieku poprodukcyjnym, wydłużanie się długości życia, a także malejący przyrost naturalny, sprawiają, iż aktywizacja osób starszych i wykorzystanie ich olbrzymiego potencjału, staje się koniecznością.

Uniwersytety Trzeciego Wieku są chyba najbardziej popularną i wielopłaszczyznową formą włączenia osób starszych w proces kształcenia ustawicznego. Pozwalają na aktualizowanie i poszerzanie wiedzy seniorów, na zwiększanie ich aktywności intelektualnej, fizycznej oraz zapobiegają ich wyłączeniu z życia społecznego. Jak zauważył Pan Minister Jarosław Zieliński, w działaniu Uniwersytetów Trzeciego Wieku ważna jest zarówno edukacja, a więc sam proces kształcenia ustawicznego osób starszych, jak i szeroko rozumiane zaangażowanie, dzięki któremu Uniwersytety pełnią rolę nie tylko dydaktyczną, ale i ważne funkcje społeczne.

W Polsce Uniwersytety Trzeciego Wieku przyjmują różne formy organizacyjne. Najliczniejszą grupę stanowią Uniwersytety Trzeciego Wieku funkcjonujące jako stowarzyszenia. Obok nich tworzone są Uniwersytety Trzeciego Wieku przy szkołach wyższych, centrach kształcenia ustawicznego, domach kultury, ośrodkach pomocy społecznej itp. Zainteresowanie Uniwersytetami Trzeciego Wieku nieustannie wzrasta: obecnie ich liczba dochodzi do 90, a zbyt duża ilość chętnych uniemożliwia przyjęcie wszystkich do grona słuchaczy.

Uczestnicy konferencji dzielili się między sobą doświadczeniami, przykładami dobrych praktyk, ale również wskazywali na liczne trudności, z jakimi borykają się Uniwersytety Trzeciego Wieku. Wymieniano niedoskonałość systemu prawnego, problemy finansowe, a w wielu przypadkach brak wsparcia ze strony władz lokalnych.

Zauważono, iż aby wzmocnić pozycję Uniwersytetów Trzeciego Wieku konieczne jest współdziałanie i partnerstwo na wszystkich szczeblach i płaszczyznach: zarówno między poszczególnymi organami władz a Uniwersytetami, jak też pomiędzy Uniwersytetami a szkołami wyższymi, centrami kształcenia ustawicznego, organizacjami pozarządowymi, słuchaczami, środowiskiem lokalnym, a w końcu pomiędzy samymi Uniwersytetami Trzeciego Wieku.

Podkreślono też, że problematyka związana z funkcjonowaniem Uniwersytetów Trzeciego Wieku nie jest jedynie zadaniem resortu edukacji, ale powinna znaleźć się również w sferze zainteresowania innych resortów, m.in. zdrowia, polityki społecznej, kultury.

Uczestnicy konferencji w trakcie dyskusji wysuwali szereg wniosków, które można przedstawić w formie następujących tez:

1. Trzeba szeroko promować działalność Uniwersytetów Trzeciego Wieku, zwłaszcza w środowiskach lokalnych.

2. Konieczna jest lepsza współpraca Uniwersytetów Trzeciego Wieku z samorządami oraz uświadamianie władzom lokalnym znaczenia i roli Uniwersytetów.

3. Istnieje potrzeba większego włączenia szkół wyższych w działalność Uniwersytetów Trzeciego Wieku, łącznie z pewnymi formami wsparcia z ich strony (np. nieodpłatny wynajem sal, wsparcie dydaktyczne i merytoryczne).

4. Należy poszukiwać rozwiązań w zakresie wsparcia finansowego Uniwersytetów Trzeciego Wieku.

5. Ważne jest, aby wykorzystywać zalety olbrzymiej różnorodności form Uniwersytetów Trzeciego Wieku i wspierać ich tworzenie wszędzie tam, gdzie jest to możliwe, przy dostrzeganiu potrzeby angażowania się Uniwersytetów (zwłaszcza tych działających przy wyższych uczelniach) w działalność naukowo-badawczą.

6. Potrzebne jest wykorzystanie potencjału osób starszych, ich wiedzy, doświadczenia i czasu, jaki chcą poświęcać innym, poprzez m.in. upowszechnianie wolontariatu osób starszych.

Ministerstwo Edukacji i Nauki będzie starało się inicjować i promować działalność Uniwersytetów Trzeciego Wieku. Wydaje się, iż konferencje na temat kształcenia ustawicznego osób starszych odbywać się powinny cyklicznie, stając się tym samym platformą wymiany doświadczeń oraz dyskusji nad aktualną sytuacją Uniwersytetów Trzeciego Wieku.